geography

Arctic Region and Arctic Council

The Arctic is a polar region located at the northernmost part of Earth.

8 Jul, 2020

BRAHMAPUTRA AND ITS TRIBUTARIES

About Brahmaputra River: The Brahmaputra called Yarlung

3 Jul, 2020
Blog Archive
  • 2021 (285)
  • 2020 (115)
  • Categories

    ਕਰੰਟ ਅਫੇਅਰਜ਼ 26 ਮਈ 2021

    1. ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ (ਇੰਟਰਮੀਡੀਅਰੀਜ਼ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਮੀਡੀਆ ਐਥਿਕਸ ਕੋਡ ਲਈ ਗਾਈਡਲਾਈਨਜ) ਨਿਯਮ, 2021

    • ਖ਼ਬਰਾਂ: ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਫੇਸਬੁੱਕ, ਵਟਸਐਪ, ਗੂਗਲ ਲਈ ਨਵੇਂ ਸਖਤ ਨਿਯਮ। ਟਵਿੱਟਰ ਅਤੇ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ, ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਹੋਏ ਹਨ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਨੇ ਅਜੇ ‘ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ (ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਲਈ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਮੀਡੀਆ ਨੈਤਿਕਤਾ ਕੋਡ) ਨਿਯਮਾਂ, 2021’ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਹੈ।
    • ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਬਾਰੇ (ਇੰਟਰਮੀਡੀਅਰੀਜ਼ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਮੀਡੀਆ ਨੈਤਿਕਤਾ ਕੋਡ ਲਈ ਦਿਸ਼ਾਨਿਰਦੇਸ਼) ਨਿਯਮ, 2021
      • ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ (ਵਿਚੋਲੇ(Intermediary) ਦੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਮੀਡੀਆ ਨੈਤਿਕਤਾ ਕੋਡ) ਨਿਯਮ, 2021 ਨੂੰ 25 ਫਰਵਰੀ, 2021 ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਐਕਟ, 2000 ਦੇ ਤਹਿਤ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।  ਇਹ ਐਕਟ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਅਤੇ ਸਾਈਬਰ ਕ੍ਰਾਈਮ ਦੇ ਨਿਯਮ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। 2021 ਦੇ ਨਿਯਮ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ (ਵਿਚੋਲੇ ਸੇਧਾਂ) ਨਿਯਮਾਂ, 2011 ਦੀ ਥਾਂ ਲੈਣਗੇ।
      • ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਉਚਿਤ ਮਿਹਨਤ(Due diligence by intermediaries) ਵਿਚੋਲੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਹਨ ਜੋ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਤਰਫ਼ੋਂ ਡੇਟਾ ਸਟੋਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਭੇਜਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਜਾਂ ਟੈਲੀਕਾਮ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਤਾ, ਆਨਲਾਈਨ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।  ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਉਚਿਤ ਮਿਹਨਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ
        • ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਵਿਨਿਯਮਾਂ, ਗੋਪਨੀਯਤਾ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਰਤਾਂ ਬਾਰੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰਨਾ,
        • ਅਦਾਲਤ, ਜਾਂ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ‘ਤੇ 36 ਘੰਟਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ, ਅਤੇ
        • ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਰੱਦ ਕਰਨ ਜਾਂ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 180 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਕਿਸੇ ਯੂਜ਼ਰ ਦੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਈ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣਾ।
        • ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਈਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕੰਪਿਊਟਰ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਟੀਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
      • ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਵਿਚੋਲੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਜਿਸਟਰਡ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਵਿਚੋਲੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੱਦ ਤੋਂ ਉੱਪਰ (ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ) ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।  ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਵਾਧੂ ਉਚਿਤ ਮਿਹਨਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
        • ਆਈ.ਟੀ. ਐਕਟ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਪਾਲਣਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕਰਨਾ,
        • ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ
        • ਇੱਕ ਮਾਸਿਕ ਪਾਲਣਾ ਰਿਪੋਰਟ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ।
      • ਵਿਚੋਲੇ ਜੋ ਇੱਕ ਮੁੱਢਲੀ ਸੇਵਾ ਵਜੋਂ ਸੁਨੇਹੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ‘ਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਜਨਮਦਾਤਾ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਅਦਾਲਤ ਜਾਂ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਲੋੜ ਪਈ ਤਾਂ ਇਸ ਜਨਮਦਾਤਾ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਆਦੇਸ਼ ਨਿਰਧਾਰਤ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਅਪਰਾਧਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਜਨਤਕ ਵਿਵਸਥਾ ਜਾਂ ਜਿਨਸੀ ਹਿੰਸਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
      • ਜੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਜਨਮਦਾਤਾ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਵਾਲੇ ਸਾਧਨ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹਨ ਤਾਂ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਆਦੇਸ਼ ਪਾਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਵਿਚੋਲੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਚਾਰ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਜੇ ਪਹਿਲਾ ਜਨਮਦਾਤਾ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਨਮਦਾਤਾ ਪਹਿਲਾ ਜਨਮਦਾਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।
      • ਡਿਜੀਟਲ ਮੀਡੀਆ ਪਬਲਿਸ਼ਰਾਂ ਲਈ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦਾ ਜ਼ਾਬਤਾ(Code of Ethics for Digital Media Publishers)- ਨਿਯਮ ਡਿਜੀਟਲ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੇਖੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ- ਨਿਉਜ਼ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਸਮੱਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨਕ, ਅਤੇ ਓਨਲਾਈਨ ਕਿਊਰੇਟਿਡ ਸਮੱਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਤਾ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਓਟੀਟੀ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)।
        • ਖ਼ਬਰਾਂ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਾਸਤੇ, ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਮੌਜੂਦਾ ਕੋਡ ਲਾਗੂ ਹੋਣਗੇ
          • ਪ੍ਰੈਸ ਕੌਂਸਲ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿਵਹਾਰ ਦੇ ਨਿਯਮ,
          • ਕੇਬਲ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨੈੱਟਵਰਕਸ ਰੈਗੂਲੇਸ਼ਨ ਐਕਟ, 1995 ਦੇ ਤਹਿਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕੋਡ।
        • ਓਟੀਟੀ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਵਾਸਤੇ, ਲੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ
          • ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਉਮਰ-ਉਚਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ ਕਰਨਾ,
          • ਬਾਲਗ ਸਮੱਗਰੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਲਈ ਉਮਰ ਤਸਦੀਕ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲਾਂ ਵਰਗੇ ਕੰਟਰੋਲ ਉਪਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ
          • ਅਪੰਗ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ।
        • ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਨਿਪਟਾਰਾ(Grievance redressal) ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਨਿਵਾਰਣ ਵਿਧੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਵਿਰੁੱਧ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਨੂੰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ 24 ਘੰਟਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 15 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਿਪਟਾਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
        • ਡਿਜੀਟਲ ਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ (ਖ਼ਬਰਾਂ ਅਤੇ ਓਟੀਟੀ) ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਇੱਕ ਤਿੰਨ-ਪੱਧਰੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਨਿਪਟਾਰਾ ਵਿਧੀ ਲਾਗੂ ਹੋਵੇਗੀ।
          • ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਵੈ-ਅਧਿਨਿਯਮ,
          • ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਵੈ-ਨਿਯਮਿਤ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਵੈ-ਅਧਿਨਿਯਮ, ਅਤੇ
          • ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿਧੀ।
          • ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਨਿਪਟਾਰਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ 15 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਕਰੇਗਾ।
          • ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿਧੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਮੰਤਰਾਲਾ (ਐਮਆਈਬੀ) ਸਵੈ-ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਬੋਧਿਤ ਨਾ ਕੀਤੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਸੁਣਨ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਤਰ-ਵਿਭਾਗੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦੇ ਜ਼ਾਬਤੇ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵੀ ਕਰੇਗਾ।
        • ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ(Blocking of content in case of emergency) ਸੰਕਟਕਾਲਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਅਧਿਕਾਰਤ ਅਧਿਕਾਰੀ ਡਿਜੀਟਲ ਮੀਡੀਆ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਕੱਤਰ, ਐਮਆਈਬੀ ਅਜਿਹੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਅੰਤਰਿਮ ਦਿਸ਼ਾ ਪਾਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।  ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਆਦੇਸ਼ ਅੰਤਰ-ਵਿਭਾਗੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।  ਕਮੇਟੀ ਤੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ, ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

    2. ਮੈਂਗਰੋਵ(MANGROVES)

    • ਖ਼ਬਰਾਂ: ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਮੈਂਗਰੋਵ ਸੈੱਲ ਨੇ ਡਰੋਨ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮਲਬੇ ਅਤੇ ਭੂ-ਮਾਫੀਆ ਦੁਆਰਾ ਮੈਂਗਰੋਵ ਤਬਾਹੀ ‘ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਐਮ.ਐਮ.ਆਰ. ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੀ.ਸੀ.ਟੀ.ਵੀ. ਕੈਮਰਾ ਨੈੱਟਵਰਕ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਹੈ।
    • ਮੈਂਗਰੋਵਜ਼ ਬਾਰੇ
      • ਮੈਂਗਰੋਵ ਇੱਕ ਝਾੜੀ ਜਾਂ ਛੋਟਾ ਰੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਤੱਟੀ ਖਾਰੇ ਜਾਂ ਖਾਰੇ (ਬਰੈਕੀਸ਼) ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉੱਗਦਾ ਹੈ।
      • ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਅਜਿਹੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਵਾਲੀ ਤਪਤ-ਖੰਡੀ ਤੱਟੀ ਬਨਸਪਤੀ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂਗਰੋਵ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰੋਪਿਕਸ ਅਤੇ ਸਬਟ੍ਰੋਪਿਕਸ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦੇ ਹਨ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ਾਂ 25° ਐਨ ਅਤੇ 25° ਐਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ।
      • ਮੈਂਗਰੋਵ ਨਮਕ-ਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਰੁੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੈਲੋਫਾਈਟਵੀ(halophytes) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਖਤ ਤੱਟੀ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
      • ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਕ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਡੁੱਬਣ ਅਤੇ ਲਹਿਰ ਕਾਰਵਾਈ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਇੱਕ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਨਮਕ ਫਿਲਟਰੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਜੜ੍ਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਚਿੱਕੜ ਦੀਆਂ ਘੱਟ ਆਕਸੀਜਨ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹਨ।
      • ਮੈਂਗਰੋਵ ਬਾਇਓਮ,ਜਾਂ ਮੰਗਲ, ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਖਾਰੇ ਵੁੱਡਲੈਂਡ  ਜਾਂ  ਝਾੜੀਆਂ ਵਾਲਾ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਬਿਆਨੀ ਤੱਟੀ ਵਾਤਾਵਰਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ  ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵਧੀਆ ਤਲੀਆਂ (ਅਕਸਰ ਉੱਚ-ਊਰਜਾ ਤਰੰਗ ਕਾਰਵਾਈ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਤਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ)।
      • ਖਾਰੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਕਈ ਖਣਿਜ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਪਾਣੀ, ਸ਼ੁੱਧ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਣੀ (3 ਤੋਂ 4% ਲੂਣਾ) ਦੁਆਰਾ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਲੂਣ (9% ਤੱਕ) ਦੇ ਦੁਗਣੇ ਲੂਣ ਦੇ ਵਾਸ਼ਪੀਕਰਨ ਦੁਆਰਾ ਕੇਂਦਰਿਤ ਪਾਣੀ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
      • ਮੈਂਗਰੋਵ ਦਲਦਲਾਂ (ਮੰਗਲ) ਤਪਤ-ਖੰਡੀ ਅਤੇ ਉਪ-ਤਪਤ-ਖੰਡੀ ਜਵਾਰਭਾਟਾ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਖੇਤਰ ਜਿੱਥੇ ਮੈਂਗਰੋਵ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਨੇ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

    3. ਚੱਕਰਵਾਤ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ(CYCLONE AND OCEAN TEMEPERATURE)

    • ਖ਼ਬਰਾਂ: ਜਲਵਾਯੂ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ, ਜਿੱਥੇ ਚੱਕਰਵਾਤ ‘ਯਾਸ'(Yaas’) ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਸਾਲ ਦੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਦੋ ਡਿਗਰੀ ਗਰਮ ਹੈ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਉੱਤਰੀ ਖਾੜੀ 32 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤੱਕ ਤਾਪਮਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਬੇਮਿਸਾਲ ਗਰਮ ਹੈ। ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਟਿਊਟ ਆਫ ਟ੍ਰੋਪੀਕਲ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ, ਪੁਣੇ ਦੇ ਜਲਵਾਯੂ ਵਿਗਿਆਨੀ ਰੌਕਸੀ ਕੋਲ(Roxy Koll) ਨੇ ਕਿਹਾ, ਲੈਂਡਫਾਲ ਦੀ ਦੂਰੀ ਘੱਟ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਉਸ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਖਿੱਚਣ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੇਹੱਦ ਗੰਭੀਰ ਚੱਕਰਵਾਤ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
    • ਟ੍ਰੋਪੀਕਲ ਚੱਕਰਵਾਤਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤਾਪਮਾਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧ
      • ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਾਰਕ ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੀ ਇੱਕ ਤਪਤ-ਖੰਡੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਮੁੱਢਲਾ ਕਾਰਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸਤਹ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਹੈ।
      • ਹਾਲਾਂਕਿ ਪਾਣੀ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਹੀ ਇਹ ਨਹੀਂ ਨਿਯੰਤਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੂਫਾਨ ਤੇਜ਼ ਹੋਵੇਗਾ ਜਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਵੇਗਾ, ਪਰ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਅਜਿਹੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਲਈ ਊਰਜਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
      • ਤੀਬਰਤਾ ਹੋਣ ਲਈ, ਪਾਣੀ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 80°ਐਫ (27°ਸੀ) ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤੂਫਾਨ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਹੀਟ ਇੰਜਣਾਂ ਵਜੋਂ ਸੋਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਗਰਮ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਣੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਵਾਸ਼ਪੀਕ੍ਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਲੁਕਵੀਂ ਗਰਮੀ(latent heat) ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
      • ਪਾਣੀ ਜਿੰਨਾ ਗਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਨੀ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੁਕਵੀਂ ਗਰਮੀ ਛੱਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਲੁਕਵੀਂ ਗਰਮੀ(latent heat) ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ।
      • ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ, ਹਵਾਵਾਂ ਵੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ; ਤੇਜ਼ ਹਵਾਵਾਂ ਪੂਰੇ ਤੂਫਾਨ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਲਿਜਾਣ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਕੁਸ਼ਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।